Evropski parlament usvojio je rezoluciju na osnovu izvještaja Posebnog odbora za Evropski štit demokratije, u kojem je Rusija označena kao glavni izvor hibridnih prijetnji po evropsku sigurnost. U dokumentu koji je izradio izvjestilac Tomas Gunnar Tobé, posebna pažnja posvećena je kampovima za obuku državljana Moldavije na području Bosne i Hercegovine i Srbije.
Ruski kampovi za obuku u BiH i Srbiji
- Svrha obuke: U izvještaju se navodi da su Srbija i BiH tokom 2024. godine služile kao regionalna infrastruktura za obuku agitatora. Polaznici su pripremali destabilizacijske aktivnosti, izazivanje masovnih nereda te uticaj na predsjedničke izbore i referendum o pristupanju EU u Moldaviji.
- Lokacije i dinamika: Istraživanje Detektora potvrdilo je postojanje mreže kampova. Najmanje tri grupe (od 5 do 12 ljudi) boravile su u šumi kod Glamočana blizu Banje Luke, nakon čega je kamp premješten u selo Radenka u Srbiji.
- Sadržaj obuke i honorari: Učesnici su obučavani u borbenim tehnikama, probijanju policijskih kordona, upravljanju dronovima, prepoznavanju nadzora te izradi zapaljivih i eksplozivnih sredstava. Za ove aktivnosti primali su od 300 do 800 eura (ponekad u kriptovalutama).
- Izviđanje i oprema: Zaplijenjena je oprema uključujući priručnike za izradu bombi i otrova, rastavljene dronove, VR naočale i radiostanice. Polaznici su imali zadatak da fotografišu i označavaju koordinate državnih institucija i ambasada u BiH, Srbiji i Hrvatskoj.
- Instruktori i pravosudni epilog: Obuku su vodile osobe povezane s grupom „Wagner“, ruskim operacijama uticaja i ekstremističkim organizacijama. Dok su moldavski sudovi već izrekli više osuđujućih presuda, Tužilaštvo BiH je formiralo predmet, ali još uvijek nije podiglo optužnice.
Širi kontekst hibridnih prijetnji i preporuke EP
Evropski parlament je u rezoluciji obuhvatio širi spektar prijetnji po demokratske procese u Evropi:
| Oblik prijetnje / Kontekst | Detalji i nalazi iz izvještaja |
| Uloga Srbije | Srbija je opisana kao središte ruskih dezinformacijskih i obavještajnih aktivnosti, uključujući praćenje opozicionara, zaobilaženje sankcija i cyber napade na zvaničnike EU i NATO-a. |
| Glavni akteri prijetnji | Rusija je primarni vanjski izvor hibridnih prijetnji, uz koordinisane aktivnosti Bjelorusije, Kine, Irana i Sjeverne Koreje. |
| Tehnološke zloupotrebe | Istaknuta je opasnost od zloupotrebe umjetne inteligencije, deepfake sadržaja, manipulacija na društvenim mrežama i stranog uplitanja u izbore. |
| Zahtjevi Evropskom parlamentu | Zatraženo je otkrivanje skrivenih AI kampanja, sankcionisanje lažnih vijesti, te zaštita novinara, civilnog društva i kandidatkinja izloženih rodno zasnovanom nasilju. |
Izvještaj koji je izradio BIRN BiH naglašava da usvojena rezolucija predstavlja službeni politički stav i zahtjev Evropskog parlamenta upućen Evropskoj komisiji s ciljem jačanja otpornosti evropskih institucija i partnera.
(vijesti24honline)